Chương 6: Thị trường cổ phiếu vận hành ra sao?

Module: Nhập môn Thị trường Chứng khoán
Biên soạn: Pentara Vinh Quyền
Cập nhật: Tháng 8/2026
Thời gian đọc dự kiến: ~15 phút

Tóm tắt: Bài viết mô tả cách thị trường cổ phiếu vận hành sau khi một doanh nghiệp đã lên sàn. Chúng ta sẽ xem thị trường là gì, điều gì làm giá chuyển động, một lệnh mua bán đi qua đâu, quyền lợi của cổ đông, cách tính lợi nhuận, và bạn đang đứng ở đâu giữa hai nhóm nhà giao dịch và nhà đầu tư.

Mở đầu

Ở các phần trước, chúng ta đã theo dõi một doanh nghiệp từ lúc còn là ý tưởng cho đến ngày lên sàn qua đợt IPO. Khi đã trở thành công ty đại chúng, doanh nghiệp phải công khai minh bạch thông tin với công chúng, và cổ phiếu của nó được giao dịch mỗi ngày trên sở giao dịch. Chương này bàn về chính cái sân khấu nơi việc mua bán đó diễn ra.

Điều thú vị là mỗi người tham gia thị trường bước vào với một lý do riêng và một kỳ vọng riêng. Chính sự khác biệt trong quan điểm ấy tạo nên giao dịch, và cũng tạo nên những chuyển động giá mà chúng ta thấy hằng ngày.

1. Thị trường chứng khoán là gì?

Về bản chất, thị trường chứng khoán ngày nay là một khu chợ điện tử. Người mua và người bán không gặp nhau trực tiếp mà bày tỏ quan điểm của mình thông qua các lệnh đặt trên hệ thống. Một người tin cổ phiếu sẽ tăng nên đặt mua. Một người khác tin nó đã đủ đắt nên đặt bán. Hệ thống của sở giao dịch đóng vai trò cỗ máy ghép hai quan điểm đối lập ấy lại với nhau.

Nếu ai cũng nghĩ giống nhau thì sẽ không có giao dịch nào xảy ra, bởi không ai chịu đứng ở phía đối diện. Chính vì mỗi người nhìn một hướng mà thị trường mới có thanh khoản và cơ hội. Nhà đầu tư không tự mình gửi lệnh lên sàn. Lệnh của họ đi qua công ty chứng khoán, nơi tiếp nhận rồi chuyển tới sở giao dịch để khớp.

2. Điều gì làm giá cổ phiếu chuyển động?

Đây có lẽ là câu hỏi mà mọi nhà đầu tư mới đều thắc mắc. Giá cổ phiếu phản ứng trước tin tức và sự kiện. Một thông tin tích cực, chẳng hạn doanh nghiệp báo lãi vượt kỳ vọng hay ký được hợp đồng lớn, thường kéo lực mua vào và đẩy giá lên. Ngược lại, tin xấu khiến nhà đầu tư bán ra và giá giảm.

Quan trọng hơn cả tin tức là kỳ vọng. Thị trường luôn nhìn về phía trước, phản ứng theo những gì nhà đầu tư dự đoán sẽ xảy ra với doanh nghiệp. Một tin tốt đã được mọi người đoán trước đôi khi không làm giá tăng thêm, vì kỳ vọng đó đã nằm sẵn trong giá. Bên cạnh đó, những thông tin mang tính toàn ngành sẽ tác động lên các cổ phiếu cùng nhóm theo cách tương tự nhau.

Như đã nói ở phần trước, thị trường chứng khoán là một khu chợ điện tử. Người mua và người bán gặp nhau để trao đổi, nhưng thứ họ thực sự trao đổi là quan điểm của mình về giá. Và không gì làm quan điểm thay đổi nhanh bằng một tin tức đột biến.

Hãy lấy một sự kiện có thật của thị trường Việt Nam năm 2026: cú sốc kim cương của Công ty Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận, mã PNJ trên sàn HOSE.

Khi giá kim cương thế giới lao dốc dưới sức ép của kim cương nhân tạo, PNJ vẫn phải mua lại kim cương từ khách hàng theo mức giá cao đã cam kết trước đó. Doanh nghiệp phải trích lập dự phòng khoảng 865,5 tỷ đồng, dẫn tới khoản lỗ gần 283 tỷ đồng trong quý 2, trái ngược với khoản lãi 437 tỷ cùng kỳ năm trước. Thị trường phản ứng dữ dội. Từ trên 63.000 đồng đầu tháng 7, giá cổ phiếu PNJ rơi về 30.250 đồng vào ngày 31/7/2026, mức thấp nhất trong gần sáu năm, sau chuỗi bốn phiên giảm sàn liên tiếp. Mỗi khi có thêm thông tin mới quanh câu chuyện kim cương, giá lại phản ứng.

Giờ hãy hình dung hai nhà giao dịch cùng nhìn vào PNJ tại vùng giá đáy đó, tạm gọi là A và B.

Nhà giao dịch A cho rằng giá còn giảm tiếp.
Theo A, khoản dự phòng có thể chưa phản ánh hết thiệt hại, làn sóng khách mang kim cương tới bán lại chưa dừng, và niềm tin vào cổ phiếu cần thời gian dài mới hồi phục. Nếu hành động theo quan điểm này, A sẽ là người bán PNJ.

Nhà giao dịch B lại nhìn sự việc bằng con mắt khác. Theo B, thị trường đã phản ứng thái quá, giá đã chiết khấu quá sâu so với giá trị thực của một doanh nghiệp đầu ngành trang sức, và chỉ cần một tin tốt là dòng tiền bắt đáy sẽ quay lại. Nếu hành động theo quan điểm này, B sẽ là người mua PNJ.

Như vậy, tại cùng một mức giá quanh 30.000 đồng, A muốn bán còn B muốn mua. Cả hai đặt lệnh của mình qua công ty chứng khoán, và công ty chứng khoán chuyển các lệnh đó lên Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM.

Nhiệm vụ của sở giao dịch là ghép lệnh bán của A với lệnh mua của B để giao dịch được khớp. Đây chính là vai trò cốt lõi của thị trường chứng khoán: tạo ra một nơi để người mua và người bán, dù trái ngược quan điểm, vẫn gặp được nhau. Câu chuyện sau đó cho thấy diễn biến chưa khép lại, bởi khi xuất hiện thông tin mới liên quan tới vụ việc, đã có phiên cổ phiếu PNJ tăng kịch trần, đúng như kỳ vọng của những người đứng về phía mua.

Đó là cách giá cổ phiếu chuyển động. Giá đi lên hay đi xuống không hẳn vì bản thân tin tức, mà vì cách những người tham gia thị trường diễn giải tin tức đó thành các quan điểm đối lập rồi hành động. Chừng nào còn có người nghĩ khác bạn và sẵn sàng đứng ở phía bên kia, chừng đó thị trường còn vận động. Suy cho cùng, chính sự khác biệt trong quan điểm mới làm nên một thị trường.

3. Điều gì làm giá cổ phiếu chuyển động?

Hãy dùng một ví dụ để hiểu cổ phiếu thực sự chuyển động ra sao. Hình dung bạn là người đang theo dõi cổ phiếu FPT.

Giả sử lúc 10:00 một ngày giao dịch, giá FPT là 130.000 đồng. Ban lãnh đạo công bố với báo chí rằng họ đã tìm được một tổng giám đốc mới, người được kỳ vọng sẽ đưa công ty lên một tầm cao mới. Họ tin tưởng vào năng lực của nhân sự này và chắc chắn ông sẽ mang lại nhiều hơn cả kỳ vọng.

Có hai câu hỏi đặt ra:

1. Giá cổ phiếu FPT sẽ phản ứng thế nào với tin này?

2. Nếu đặt một lệnh với FPT lúc này, bạn sẽ mua hay bán?

Câu trả lời cho câu hỏi thứ nhất khá đơn giản: giá sẽ đi lên. FPT vừa có một vướng mắc về nhân sự lãnh đạo, và công ty đã giải quyết được. Khi có thông tin tích cực, người tham gia thị trường có xu hướng mua vào ở bất kỳ mức giá nào, và điều này lan thành một đợt tăng giá.

Hãy quan sát diễn biến đó trong Bảng 6.1.

Bảng 6.1. Dòng khớp lệnh

Để ý rằng người bán muốn mức giá nào, người mua cũng sẵn sàng trả mức giá đó. Chính sự tương tác mua bán này đẩy giá cổ phiếu lên cao. Như bạn thấy, giá đã nhảy 1.600 đồng chỉ trong vòng 5 phút. Đây là một tình huống minh họa, nhưng nó rất sát thực tế và phản ánh đúng cách cổ phiếu vận động. Giá có xu hướng đi lên khi tin tức là tốt, hoặc được kỳ vọng là tốt.

Trong trường hợp này, giá tăng vì hai lý do: Một là vướng mắc lãnh đạo đã được tháo gỡ. Hai là thị trường kỳ vọng vị tổng giám đốc mới sẽ đưa công ty tiến xa hơn.

Câu trả lời cho câu hỏi thứ hai giờ cũng đã rõ. Bạn sẽ mua FPT, dựa trên thực tế đang có tin tốt bao quanh cổ phiếu này.

Bây giờ, hãy tiếp tục trong cùng ngày hôm đó. Giả sử đến 12:30, một tổ chức trong ngành công nghệ đưa ra nhận định rằng ngân sách công nghệ thông tin của khách hàng toàn cầu có thể giảm khoảng 15%, và điều này sẽ ảnh hưởng tới cả ngành trong thời gian tới. Giả sử lúc này FPT đang giao dịch quanh 133.000 đồng.

Vài câu hỏi cho bạn:

1. Thông tin mới này tác động thế nào tới FPT?

2. Nếu mở một giao dịch mới dựa trên tin này, bạn sẽ làm gì? c. Các cổ phiếu công nghệ khác trên thị trường sẽ ra sao?

Nhận định trên có nghĩa là doanh thu và lợi nhuận của các doanh nghiệp công nghệ nhiều khả năng sẽ giảm, một tin không mấy tích cực cho cả ngành. Từ đó có thể trả lời như sau. FPT là doanh nghiệp công nghệ đầu ngành nên chắc chắn phản ứng với tin này. Phản ứng có thể pha trộn, bởi buổi sáng cổ phiếu vừa đón một tin tốt riêng, nhưng viễn cảnh doanh thu giảm 15% là chuyện nghiêm túc, nên xu hướng nghiêng về giảm. Ở mức 133.000 đồng, nếu mở một lệnh mới theo thông tin này, đó sẽ là một lệnh bán. Và vì đây là thông tin mang tính toàn ngành, không riêng FPT, nên gần như mọi cổ phiếu công nghệ đều chịu áp lực bán tương tự.

Như vậy, người tham gia thị trường phản ứng với tin tức và sự kiện, và phản ứng đó chuyển thành chuyển động giá. Đây chính là thứ làm cổ phiếu vận động.

Đến đây có thể bạn đang nghĩ tới một câu hỏi rất thực tế. Nếu hôm nay một doanh nghiệp không có tin tức gì thì sao, giá của nó sẽ đứng yên hoàn toàn chứ? Câu trả lời vừa là có vừa là không, và nó tùy thuộc vào doanh nghiệp đang được nói tới.

Hãy lấy hai doanh nghiệp mà giả định là cùng không có tin tức gì:

1. Một cổ phiếu vốn hóa lớn, quen thuộc với thị trường, chẳng hạn Vietcombank (VCB).

2. Một công ty nhỏ, ít tên tuổi, đang giao dịch trên sàn UPCoM.

Với một cổ phiếu lớn như VCB, luôn có người muốn mua hoặc muốn bán bất kể có tin hay không, nên giá gần như chuyển động liên tục trong phiên. Ngược lại, công ty nhỏ ít người biết đến thường không thu hút sự chú ý vì chẳng có tin tức hay sự kiện nào bao quanh. Trong hoàn cảnh đó, giá có thể đứng yên, hoặc nếu có nhích thì cũng rất nhẹ.

Tóm lại, giá chuyển động vì kỳ vọng về tin tức và sự kiện. Tin tức hay sự kiện đó có thể liên quan trực tiếp tới doanh nghiệp, tới cả ngành, hoặc tới nền kinh tế nói chung. Chẳng hạn một sự kiện vĩ mô lớn như việc thị trường Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng lên nhóm thị trường mới nổi, hiệu lực từ ngày 21/9/2026, được xem là tin tích cực và có sức lan tỏa lên toàn thị trường. Ở chiều ngược lại, cú sốc kim cương khiến cổ phiếu PNJ lao dốc giữa năm 2026 là minh chứng cho việc một tin xấu cũng có thể kéo giá đi xuống mạnh. Và trong một số trường hợp, dù không có tin tức nào, giá vẫn dịch chuyển chỉ vì tương quan cung cầu.

4. Một cổ phiếu được giao dịch như thế nào?

Giả sử bạn đã quyết định mua 200 cổ phiếu FPT ở giá 133.000 đồng và giữ trong một năm. Quy trình thực tế diễn ra thế nào? Chính xác thì mua bằng cách nào, và sau khi mua thì điều gì xảy ra?

May mắn là thị trường đã có sẵn những hệ thống tích hợp khá nhịp nhàng.

Với quyết định mua FPT, bạn đăng nhập vào tài khoản giao dịch do công ty chứng khoán cấp và đặt một lệnh mua. Ngay khi bạn đặt, một phiếu lệnh được tạo ra, chứa các thông tin sau:

a. Thông tin về tài khoản giao dịch mà bạn dùng để mua FPT, qua đó xác định danh tính của bạn.

b. Mức giá bạn muốn mua FPT.

c. Số lượng cổ phiếu bạn muốn mua.

Trước khi chuyển lệnh này lên sở giao dịch, công ty chứng khoán cần bảo đảm bạn có đủ tiền để mua số cổ phiếu đó. Nếu đủ, phiếu lệnh được đẩy ra thị trường. Khi lệnh tới sàn, sở giao dịch thông qua thuật toán khớp lệnh sẽ tìm một người bán sẵn sàng bán cho bạn 200 cổ phiếu FPT ở mức giá 133.000 đồng.

Người bán ở đây có thể là một người bán trọn 200 cổ phiếu ở giá đó, hoặc 10 người mỗi người bán 20 cổ phiếu, hoặc 2 người bán lần lượt 1 và 199 cổ phiếu. Các hoán vị và tổ hợp không thực sự quan trọng. Từ phía bạn, tất cả những gì bạn cần là 200 cổ phiếu FPT ở mức giá đã đặt, và sở giao dịch bảo đảm số cổ phiếu đó đến tay bạn chừng nào thị trường còn có người bán.

Ngay khi giao dịch được khớp, cổ phiếu sẽ được ghi có vào tài khoản lưu ký của bạn theo hình thức điện tử, đồng thời được ghi nợ khỏi tài khoản lưu ký của người bán. Tại Việt Nam, việc lưu giữ và hạch toán này được thực hiện tập trung tại Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam. Một điểm cần nhớ là thị trường cổ phiếu hiện theo chu kỳ thanh toán T+2, nên tuy màn hình báo "đã khớp" ngay lập tức, phải tới ngày làm việc thứ hai sau đó số cổ phiếu mới thực sự về tài khoản và sẵn sàng để bán lại.

5. Bàn về thời gian nắm giữ

Bạn giữ một cổ phiếu bao lâu là tùy ở bạn, từ rất ngắn cho đến gần như mãi mãi.

Có người mua rồi giữ nhiều năm để đồng hành cùng sự lớn mạnh của doanh nghiệp. Có người chỉ muốn tận dụng một nhịp tăng ngắn rồi thoát ra.

Cổ phiếu trên thị trường Việt Nam hiện theo chu kỳ thanh toán T+2, nghĩa là phải đến ngày làm việc thứ hai sau khi khớp lệnh, cổ phiếu mới thực sự về tài khoản và sẵn sàng để bán. Nhu cầu giao dịch nội ngày chủ yếu được đáp ứng ở thị trường phái sinh, tiêu biểu là hợp đồng tương lai VN30F1M, nơi nhà đầu tư được mở và đóng vị thế ngay trong ngày.

6. Cách tính lợi nhuận

Rốt cuộc, mọi thứ trên thị trường quy về một điều duy nhất: tạo ra một mức sinh lời hợp lý. Nếu một giao dịch mang lại kết quả tốt, mọi lỗi lầm trước đó của bạn trên sàn gần như được xí xóa. Đó mới là thứ thực sự quan trọng.

Lợi nhuận thường được diễn đạt theo tỷ suất hằng năm. Có vài loại lợi nhuận mà người học cần phân biệt, và phần dưới đây sẽ giúp bạn hiểu chúng là gì cũng như cách tính.

Lợi suất tuyệt đối (absolute return)

Đây là mức sinh lời mà giao dịch hay khoản đầu tư của bạn tạo ra, tính theo giá trị tuyệt đối. Nó trả lời cho câu hỏi kiểu như: tôi mua cổ phiếu FPT ở giá 120.000 đồng và bán ra ở 140.000 đồng, vậy tôi lãi bao nhiêu phần trăm?

Công thức tính như sau:

Lợi suất tuyệt đối = [ (Giá trị cuối kỳ / Giá trị đầu kỳ) − 1 ] × 100

Áp vào ví dụ trên:

= [ (140.000 / 120.000) − 1 ] × 100
= (1,1667 − 1) × 100
= 16,67%

Mức 16,67% là một kết quả không hề tệ. Lợi suất tuyệt đối phù hợp khi thời gian nắm giữ của bạn từ một năm trở xuống.

Tốc độ tăng trưởng kép hằng năm (CAGR)

Lợi suất tuyệt đối có thể gây hiểu lầm khi bạn muốn so sánh hai khoản đầu tư với nhau. Đây là lúc cần đến CAGR. Chỉ số này trả lời cho câu hỏi: tôi mua FPT ở giá 120.000 đồng, giữ trong hai năm rồi bán ở 140.000 đồng, vậy mỗi năm khoản đầu tư của tôi tăng trưởng với tốc độ bao nhiêu?

CAGR đưa vào yếu tố thời gian, thứ mà lợi suất tuyệt đối đã bỏ qua. Công thức tính:

CAGR = (Giá trị cuối kỳ / Giá trị đầu kỳ) ^ (1 / số năm) − 1

Áp vào ví dụ giữ hai năm:

= (140.000 / 120.000) ^ (1/2) − 1
= (1,1667) ^ (0,5) − 1
= 1,0801 − 1
= 8,01% mỗi năm

Nghĩa là khoản đầu tư tăng trưởng với tốc độ khoảng 8% một năm trong suốt hai năm. Con số này cần được đặt cạnh một mốc tham chiếu quen thuộc. Lãi suất tiền gửi tiết kiệm kỳ hạn 12 tháng tại các ngân hàng lớn ở Việt Nam hiện phổ biến quanh 5% đến 6% một năm, một số nơi còn niêm yết cao hơn, và gần như không có rủi ro mất vốn. Khi tính đến rủi ro của việc nắm giữ cổ phiếu, mức 8% một năm bỗng trở nên kém hấp dẫn hơn nhiều so với cảm giác ban đầu khi nhìn con số 16,67%.

Bài học rút ra rất rõ. Hãy dùng CAGR khi bạn muốn đánh giá lợi nhuận qua nhiều năm, và dùng lợi suất tuyệt đối khi thời gian nắm giữ chỉ một năm hoặc ngắn hơn.

Quy về cùng một mốc năm để so sánh

Vậy còn trường hợp bạn mua FPT ở 120.000 đồng và bán ở 140.000 đồng chỉ trong sáu tháng thì sao? Khi đó bạn đã tạo ra 16,67% chỉ trong nửa năm, tương đương khoảng 33,3% nếu qui về một năm (16,67% nhân 2).

Điểm mấu chốt là: mỗi khi cần so sánh lợi nhuận giữa các khoản đầu tư, cách làm chuẩn nhất là quy tất cả về cùng một mốc thời gian, thường là theo năm. Có như vậy, một khoản lãi 16,67% trong sáu tháng và một khoản lãi 16,67% trong hai năm mới hiện nguyên hình là hai kết quả hoàn toàn khác nhau về chất lượng.

Tóm tắt nhanh

© 2026 Pentara Trading Academy. Nội dung được biên soạn phục vụ mục đích đào tạo. Vui lòng ghi rõ nguồn khi trích dẫn.

7. Bạn thuộc nhóm nào?

Mỗi người tham gia thị trường mang một phong cách riêng. Phong cách ấy hình thành và thay đổi theo thời gian, qua từng chu kỳ lên xuống mà họ chứng kiến, và được định hình bởi mức rủi ro họ sẵn sàng chấp nhận. Dù theo trường phái nào, nhìn chung có thể xếp mọi người vào hai nhóm lớn: nhà giao dịch và nhà đầu tư.

Nhà giao dịch (trader) là người phát hiện một cơ hội và mở vị thế với kỳ vọng chốt lời sớm nhất có thể. Họ thường có tầm nhìn ngắn hạn, luôn tỉnh táo trong giờ giao dịch để liên tục tìm cơ hội, và ra quyết định dựa trên tương quan giữa lợi nhuận kỳ vọng và rủi ro. Họ không thiên vị chiều nào, sẵn sàng mua lên hay bán xuống tùy tình huống. Chúng ta sẽ bàn kỹ về khái niệm mua lên và bán xuống ở phần sau.

Trong nhóm nhà giao dịch lại có nhiều kiểu khác nhau.

a. Nhà giao dịch trong ngày (day trader). Người này mở và đóng vị thế ngay trong phiên, không giữ qua đêm vì ngại rủi ro biến động ngoài giờ. Ở Việt Nam có một điểm cần lưu ý: cổ phiếu cơ sở theo chu kỳ thanh toán T+2 nên chưa thể mua đi bán lại cùng một mã trong ngày, do đó nhu cầu giao dịch trong ngày chủ yếu được thực hiện trên thị trường phái sinh. Chẳng hạn một nhà giao dịch mua một hợp đồng tương lai VN30F1M lúc 9:30 ở mức 1.320 điểm và bán lại ở 1.328 điểm vào đầu giờ chiều. Với mỗi điểm chỉ số tương ứng 100.000 đồng, khoản lời cho một hợp đồng là 8 điểm nhân 100.000, tức 800.000 đồng. Một nhà giao dịch trong ngày thường thực hiện vài giao dịch mỗi phiên.

b. Nhà lướt sóng cực ngắn (scalper). Đây là một kiểu day trader đặc biệt. Người này thường vào lệnh khối lượng lớn nhưng giữ vị thế trong thời gian rất ngắn, có khi chỉ vài phút, với ý định gom một khoản lời nhỏ nhưng nhanh. Chẳng hạn họ mua một lượng lớn hợp đồng VN30F1M rồi chốt ngay khi giá nhích được một đến hai điểm. Trong một phiên điển hình, họ có thể đặt rất nhiều lệnh như vậy. Có thể thấy nhà lướt sóng cực ngắn là người cực kỳ ngại rủi ro, luôn muốn thoát nhanh khỏi thị trường.

c. Nhà giao dịch theo sóng (swing trader). Người này giữ vị thế lâu hơn một chút, kéo dài từ vài ngày đến vài tuần, và vì thế chấp nhận rủi ro nhiều hơn so với hai kiểu trên. Chẳng hạn họ mua một cổ phiếu vào giữa tháng để đón một nhịp tăng và bán ra sau đó khoảng hai tuần khi con sóng đã đi được một đoạn.

Một số nhà giao dịch xuất sắc mà thế giới từng biết đến có thể kể tới George Soros, Ed Seykota, Paul Tudor Jones, Michael Steinhardt hay Stanley Druckenmiller.

Ở phía bên kia, nhà đầu tư (investor) là người mua một cổ phiếu với kỳ vọng nó sẽ tăng giá đáng kể theo thời gian. Họ sẵn sàng kiên nhẫn chờ khoản đầu tư của mình trưởng thành, và thời gian nắm giữ điển hình thường kéo dài vài năm. Nhóm này phổ biến với hai trường phái.

a. Nhà đầu tư tăng trưởng (growth investor). Mục tiêu của họ là tìm những doanh nghiệp được kỳ vọng tăng trưởng mạnh nhờ ngành đang lên hoặc nhờ các xu hướng vĩ mô. Một ví dụ minh họa là việc mua vào cổ phiếu của các doanh nghiệp công nghệ hay bán lẻ hiện đại của Việt Nam ở giai đoạn đầu, khi cả ngành còn nhiều dư địa mở rộng. Những doanh nghiệp bắt được đúng sự chuyển mình của ngành có thể tạo ra mức tăng trưởng lớn, mang lại lợi nhuận đáng kể cho cổ đông.

b. Nhà đầu tư giá trị (value investor). Mục tiêu của họ là tìm những doanh nghiệp tốt nhưng đang bị bán quá đà vì tâm lý ngắn hạn, bất kể doanh nghiệp đó đang trong pha tăng trưởng hay pha trưởng thành. Một ví dụ gần đây là trường hợp PNJ giữa năm 2026. Khi cú sốc thị trường kim cương nổ ra, giá cổ phiếu của một doanh nghiệp đầu ngành trang sức bị kéo về vùng thấp nhất trong gần sáu năm. Với một nhà đầu tư giá trị, đây là lúc phải đặt câu hỏi cốt lõi: giá đã rẻ hơn giá trị thực của doanh nghiệp hay chưa? Nếu câu trả lời là có, và những vấn đề chỉ mang tính ngắn hạn, thì đó có thể là một cơ hội mua tốt. Thực tế cho thấy chỉ cần một thông tin mới xuất hiện, cổ phiếu này đã có phiên tăng kịch trần, cho thấy thị trường có thể định giá lại rất nhanh khi tâm lý thay đổi.

Một số nhà đầu tư lừng danh mà thế giới từng chứng kiến có thể kể tới Charlie Munger, Peter Lynch, Benjamin Graham, Thomas Rowe Price, Warren Buffett, John Bogle hay John Templeton.

Trước khi khép lại, có một bảng so sánh nhanh giúp bạn hình dung rõ hơn hai nhóm này.

Không có nhóm nào tốt hơn nhóm nào. Vậy còn bạn, bạn muốn trở thành kiểu người tham gia thị trường nào?

Kết luận

Thị trường cổ phiếu là khu chợ điện tử ghép các quan điểm đối lập của người mua và người bán. Giá chuyển động vì tin tức, vì kỳ vọng, và vì tương quan cung cầu. Một lệnh mua đi qua công ty chứng khoán, được khớp trên sàn, rồi cổ phiếu ghi có vào tài khoản lưu ký. Sở hữu cổ phiếu biến bạn thành đồng chủ doanh nghiệp, kèm các quyền lợi như cổ tức và quyền biểu quyết. Thời gian nắm giữ tùy ở bạn, nhưng cổ phiếu Việt Nam theo chu kỳ T+2 nên lướt nội ngày chủ yếu diễn ra ở phái sinh. Cuối cùng, đo lường kết quả bằng lợi suất tuyệt đối cho ngắn hạn và CAGR cho dài hạn, và hiểu rõ mình là nhà giao dịch hay nhà đầu tư.

Gợi ý học tiếp: Sau khi hiểu cách thị trường cổ phiếu vận hành, học viên có thể tìm hiểu về chỉ số chứng khoán như VN-Index và VN30, ý nghĩa của chúng và cách một chỉ số được tính.

Về Pentara Trading Academy

Pentara Trading Academy xây dựng nội dung đào tạo theo hướng hệ thống, thực tiễn và bám sát cấu trúc thị trường tài chính Việt Nam. Mục tiêu của học viện là giúp nhà đầu tư hiểu cơ chế vận hành của thị trường trước khi sử dụng các công cụ phân tích và xây dựng chiến lược giao dịch.

Theo dõi Pentara Trading Academy để tiếp tục học các bài trong chuỗi "Kiến thức chứng khoán nền tảng".

© 2026 Pentara Trading Academy. Nội dung được biên soạn phục vụ mục đích đào tạo. Vui lòng ghi rõ nguồn khi trích dẫn.